Cięcie

tekst w opracowaniu

Cięcie roślin ozdobnych jest jednym z najważniejszych zabiegów pielęgnacyjnych. Celem jest stymulacja wzrostu, kwitnienia, odmłodzenia roślin, nadanie pożądanego kształtu oraz zapobiegnie rozprzestrzenianiu się czynników chorobotwórczych.

Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że prawidłowe cięcie nie polega na obcinaniu czubków pędów, czy ogławianiu koron drzew, wbrew ogólnie panującym przekonaniom i praktykom, które doprowadzają do trwałych uszkodzeń, zniekształceń i są przykładem dewastacji, wynikającej z niewiedzy.

Rodzaje cięcia

• Przycinanie sadzonek i redukcja korony – jest to niezmiernie ważne, zwłaszcza w przypadku roślin sadzonych bez bryły korzeniowej, kiedy zawsze jest uszkodzony system korzeniowy. Zabieg ten ma na celu redukcję części nadziemnej rośliny, przez  co ograniczona jest transpiracja (straty wody). Należy gładko przyciąć korzenie, natomiast część nadziemną przyciąć tak, aby została zachowana równowaga między korzeniami i pędami rośliny.  
• Sanitarne – usuwanie pędów uszkodzonych mechaniczne lub porażonych przez szkodniki lub choroby. Interwencje takie wykonywać należy w ciągu całego roku. 
• Formujące, prześwietlające – korygowanie pokroju, nadawanie pożądanego kształtu roślinom; przeprowadza się m.in. u młodych drzew owocowych i celem jest wytworzenie mocnego pnia i dobrze oświetlonej, silnej korony, zdolnej utrzymać ciężar owoców. Takie ciecie przeprowadza się wczesną wiosną. 
• Pielęgnacyjne – odmładzające, prześwietlające, stymulujące kwitnienie i wzrost roślin. Stosowane jest dla starszych roślin i ma na celu poprawienie wyglądu rośliny i pobudzenie jej do kwitnienia. Polega na wycięciu części starych pędów, a z najbardziej dorodnych młodych pędów tworzy nowy pokrój rośliny. 
• Interwencyjne – jest to korekcja kształtu lub ograniczanie rozmiaru rośliny mające na celu usuwanie gałęzi zagrażających bezpieczeństwu użytkowników terenu, kolidujących z przewodami energetycznymi, czy wrastających w światło okien.   

Ogólne zasady cięcia

Zawsze należy usuwać pędy słabe, chore, przemarznięte oraz krzyżujące się lub wrastające w głąb korony. Cięcie wykonuje się ukośne, ok. 0,5cm nad pąkiem, z którego będzie wyrastał nowy pęd, najlepiej skierowany na zewnątrz korony. Zabieg ten daje możliwość kierowania układem gałęzi oraz czuwania nad wykształceniem odpowiedniego pokroju rośliny.

Cięcie można w zasadzie prowadzić o każdej porze roku, w pogodny dzień. Istnieją jednak wskazania co do najkorzystniejszych terminów cięć dla poszczególnych gatunków i niektórych grup roślin. Zimą i wczesną wiosną korzystne jest przeprowadzenie cięcia formującego i odmładzającego. Cięcie roślin o liściach sezonowych w stanie bezlistnym oraz innych roślin w stanie spoczynku zapobiega utracie soków.

Odmładzanie roślin uzyskuje się dzięki usuwaniu starych gałęzi w celu pobudzenia do intensywnego wzrostu młodych, silnych pędów.

W celu zagęszczenia żywopłotów obcinamy młode, jeszcze nie zdrewniałe pędy. Zabieg ten stosuje się przez cały sezon wegetacyjny, ale nie zbyt późno, gdyż młode nie zdrewniałe pędy mogą ulec przemarznięciu zimą.

Należy usuwać przekwitnięte kwiatostany. Rośliny tracą dużo energii na zawiązywanie nasion, poza tym zaschnięte kwiatostany obniżają walory dekoracyjne roślin. Stymuluje to w niektórych przypadkach powtórne zakwitnięcie rośliny w czasie danego sezonu. Dotyczy to głównie gatunków o mało dekoracyjnych nasionach bądź owocach (np. lilaków - Syringa).
Dzikie, wyrastające z podkładki pędy najlepiej oderwać, gdyż przycinanie może stymulować odrastanie większej ilości dzikich pędów i zagłuszanie odmiany szlachetnej, na niej zaszczepionej.
Do przycinania roślin należy używać ostrych narzędzi w celu uzyskania gładkiej powierzchni cięcia i uniknięcia poszarpania tkanek. Duże rany powstałe w wyniku tych zabiegów można zasmarować maścią sadowniczą, preparatami typu „sztuczna kora”, czy maściami z dodatkiem środków przeciwgrzybicznych. Ma to na celu zapobieganie infekcjom ran poprzez stworzenie powłoki chroniącej przed wilgocią i patogenami.

 

Zalecenia dla wybranych gatunków roślin

Dereń (Cornus alba) – wycinać należy najstarsze pędy. Odmładzanie można rozłożyć na kilka lat (2-3 lata). Cornus alba "Sibirica", Cornus saguinea ‘Midwinter Fire’ i Cornus stolonifera "Flaviramea" to odmiany derenia o ozdobnych, jaskrawoczerwonych i jasnozielonych pędach. Najbardziej intensywne zabarwienie mają jednoroczne pędy, zatem odmładzanie jest przy tych odmianach najbardziej pożądane. Wczesną wiosną można usunąć lub skrócić do ok. 30cm wszystkie stare pędy, tj. tnąc prawie nad ziemią.

Lawenda (Lavandula angustifolia) – przycinamy wiosną na wysokość ok. 15cm. 

Wrzosy (Calluna Sp.) – cięcie późną jesienią lub wiosną, poniżej przekwitniętych kwiatostanów. 

Wrzośce (Erica Sp.) – cięcie w maju, zaraz po kwitnieniu

Różanecznik (Rhododendron) – w celu stymulowania kwitnienia i wzmocnienia rośliny po przekwitnięciu należy wyłamać ręcznie cały kwiatostan.

Sosna (Pinus sp.) – w połowie maja przełamać tegoroczne przyrosty, zostawiając do ½ nowego przyrostu, co ma na celu zagęszczenie korony oraz daje możliwość kształtowania pokroju sosny.

Wierzba iwa – w celu utrzymania ładnego pokroju rośliny, należy ją regularnie przycinać. Cięcie wykonać zaraz po kwitnieniu (koniec kwietnia, początek maja), skracając pędy do 1/4 długości. Jeżeli przycinamy formę szczepioną to skrócić pędy do 1/3 długości.

Wierzba purpurowa – krzewy ozdobne z liści lub kolorowych gałązek należy ciąć nisko przy ziemi - ok. 30cm, dzięki czemu wypuszczą mnóstwo młodziutkich i ładnie wybarwionych gałązek.
 

Forsycja wymaga corocznego cięcia po przekwitnieniu (maj). Odcina się 2/3 długości kwitnących pędów. Nie przycinana forsycja ogołaca się od dołu i słabiej kwitnie.

Krzewy i drzewka migdałka należy przycinać dość rzadko - co 3-4 lata i nie za mocno bowiem kwiatki zakwitają na całej długości pędu. U roślin szczepionych trzeba też starannie wycinać pędy wyrastające z podkładki (zwykle proste i cienkie), które szpecą i osłabiają roślinę.

Przycinanie lilaka należy przeprowadzać zaraz po przekwitnięciu; zawiązane nasiona osłabiają i szpecą roślinę. Odrosty korzeniowe lilaka należy systematycznie wycinać by nie osłabiać rośliny.

Porzeczki krwiste wymagają ciecia odmładzającego – wycina się pędy czteroletnie i starsze. Ciecie należy wykonać wczesną wiosną, miejsce cięcia wybranych pędów nisko przy ziemi.

Tamaryszki przycina się po przekwitnięciu (czerwiec). Co kilka lat wskazane jest silne przycinanie odmładzające - roślina będzie obficiej kwitła i miała lepszy pokrój. Przemarznięte krzewy tamaryszka należy przyciąć się przy ziemi w marcu; wypuszczą po tym zabiegu nowe pędy.

Krzewuszka cudowna nie wymaga regularnego cięcia, ale dobrze jest co 2-3 lata krzew nieco zredukować. Cięcie wykonuje się po przekwitnięciu.

Krzewy kwitnące latem (tawuła japońska, hortensja krzewiasta, powojnik, róża, pięciornik, kalina, budleja, tamaryszek, żylistek) – kwitną na tegorocznych pędach. Pąki kwiatowe tworzą się na końcach tegorocznych przyrostów. Gatunki te należy krótko przyciąć wczesną wiosną, gdy minie ryzyko mrozów.

Krzewy kwitnące wczesną wiosną (forsycja, pigwowiec, wiśnia, migdałek trójklapowy, porzeczki, krzewuszki, lilaki, tawuła wczesna, tawuła van Houtte’a, jaśminowiec) kwitną na zeszłorocznych pędach i pąki kwiatowe tworzą się jesienią w poprzednim roku. Krzewy te należy zatem przyciąć zaraz po przekwitnięciu skracając długie pędy od 1/2 do 1/4 długości oraz prześwietlić usuwając starsze gałęzie. Przycinanie tych krzewów przed kwitnieniem mogłoby spowodować, że roślina w ogóle nie zakwitnie.

Cięcie róż

Róże również należą do grupy krzewów, niemniej jednak ich cięcie wymaga osobnego omówienia. Cięcie róż to zabieg trochę bardziej skomplikowany niż w przypadku innych krzewów, przede wszystkim dlatego, że różne typy róż różnie się tnie. Wczesną wiosną po rozgarnięciu kopczyków wycina się pędy uszkodzone i porażone przez choroby. Ciecie główne przeprowadza się w kwietniu w okresie po ostatnich mrozach, ale przed wytworzeniem nowych pędów. 

Róże wielkokwiatowe wymagają regularnego cięcia - od tego zależy ich kwitnienie. Zabieg przeprowadzić należy corocznie, zaraz po odkryciu krzewów. Usuwać należy pędy słabe lub uszkodzone wycinając je sekatorem u nasady. Pozostałe pędy skraca się o nieco mniej niż połowę. Należy stosować zasadę, że im silniej rośnie krzew, tym mniej skracane są pędy. Na krzewach silniej rosnących należy zostawić od 6 do oczek, a przy słabiej rosnących od 2 do 4 oczek. Miejsce cięcia powinno znajdować się nie dalej niż 0,5cm nad oczkiem skierowanym na zewnątrz korony. Ciąć lekko ukośnie. Cięcie wpływa na wielkość i ilość kwiatów oraz porę kwitnienia. Róże o silnie skróconych pędach zakwitają później, ale ich kwiaty są większe i osadzone na mocnych, długich pędach. Kwiaty krzewów róż słabiej skróconych zakwitną wcześniej. Krzewy będą miały więcej kwiatów, ale będą one drobniejsze, a łodygi będą słabsze i krótsze.

Przy cięciu róż wielokwiatowych (rabatowych) na każdym pędzie zostawia się jednakową ilość oczek tzn. od 2 do 6. Słabych pędów nie wycinać.

Cięcie róż krzaczastych nie jest konieczne, ale co jakiś czas można wyciąć przy ziemi zbyt gęste lub stare pędy i ukształtować nieco krzew. Podobnie postępuje się z różami pnącymi, parkowymi i dzikimi.

Róże okrywowe nie wymagają regularnego cięcia - usuwa się jedynie stare i zdziczałe pędy. Późną jesienią przycina się tylko pędy chore i lekko podcina najdłuższe gałązki.

Cięcie pnączy

Glicynia (Wisteria) – to co jest ważne w ich uprawie, to cięcie, które jest konieczne, aby uzyskać odpowiednią formę, kształt. Po posadzeniu przyciąć należy główny przewodnik do wysokości 1m oraz usunąć boczne pędy. Latem jak roślina już wypuści nowe pędy boczne zostawić dwa najsilniejsze, które należy przywiązać do podpór, najlepiej pod kątem ok. 45º. Przyciąć je na wysokości 3-4 zdrowych paków. Końcówkę przewodnika również. Usunąć należy dolne odrosty. Wiosną odczepić boczne rozgałęzienia od podpory i obniżyć je do poziomu ponownie mocując, wcześniej przycinając 1/3 ich długości. Przewodnik uciąć na wysokości ok. 1m od rozgałęzienia. Latem przyciąć boczne pędy do 3-4 pąków i z kolejną parą rozgałęzień czyniąc tak jak opisano wcześniej. Usuwać należy dolne odrosty. Wiosną przyciąć boczne pędy o 1/3 ich długości i przewodnik. W ten sposób ciąć, aż roślina nie zakryje miejsca, które jej przeznaczono. Dojrzałe rośliny, które już zakryły przeznaczoną im powierzchnię, ciąć tak, aby się zbyt nie rozrosły, albo by pobudzić je do rozkrzewiania się. Pozostawione samym sobie, staną się jednym, wielkim kłębowiskiem, poplątanych pędów. Każdego lata można je formować, przycinając zbyt zagęszczone pędy o 15 cm, co 2 tygodnie w ciągu lata. Wczesną wiosną w fazie spoczynku rośliny, należy skrócić pędy kwitnące o 7-10 cm, w kierunku pędu głównego, zostawiając 2-3 pąki na kwitnących pędach. Pąki kwiatowe są większe, ciemniejsze i pokryte włoskami, dlatego łatwo je rozpoznać od pąków wegetatywnych. Po kwitnieniu przyciąć nowe pędy do 15cm.

Krzewy bardzo dobrze reagujące na cięcie, polecane do tworzenia żywopłotów oraz geometrycznych form (kula, stożek i inne kształty) to głównie ligustr (Ligustrum vulgare), cis (Taxus Sp.) i bukszpan (Buxus sempevirens). Istnieją również drzewa nadające się do formowania wysokich szpalerów: lipa, platan, buk, klon polny oraz grab. (czytaj więcej)

Cięcie żywopłotów i form geometrycznych należy zacząć w czerwcu i wykonywać co 5-6 tygodni, maksymalnie do połowy września.

Cięte nie powinny być: różaneczniki, azalie, klony palmowe, magnolie, miłorząb, katalpa, kalina sztywnolistna, oczar omszony i rośliny iglaste - wyjątkiem są żywopłotowe rośliny iglaste jak cis, żywotnik i jałowiec.

Uproszczony kalendarz cięcia drzew i krzewów

LUTY - pod koniec lutego (jeśli pogoda pozwala) można ciąć krzewy porzeczki i agrestu. Wycina się pędy chore i uszkodzone. Jeśli pogoda pozwala to pod koniec lutego można przeprowadzać cięcie formujące młodych drzew owocowych.

MARZEC - cięcie krzewów porzeczki i agrestu. Należy wyciąć w całości najstarsze pędy pozostawiając silne i zdrowe młode pędy rośliny. Resztę młodych pędów też lepiej usunąć. Wczesną wiosną wykonuje się cięcie formujące młodych drzew owocowych. Cięcie główne gruszy, jabłoni i pigwy.

KWIECIEŃ - cięcie ozdobnych krzewów zimozielonych oraz cięcie główne róż.

MAJ - przycinanie krzewów ozdobnych wcześnie kwitnących. Przycina się też krzewinki wrzośców.
CZERWIEC - cięcie krzewów ozdobnych zrzucających liście na zimę takich jak lilak czy tamaryszek. Przycina się też pędy róż powtarzających kwitnienie (2 oczka poniżej kwiatostanu), aby pobudzić roślinę do ponownego kwitnienia.

LIPIEC - cięcie prześwietlające jabłoni - usuwa się drobne zewnętrzne gałęzie zacieniające dojrzewające owoce.

SIERPIEŃ - cięcie główne drzew pestkowych oraz cięcie prześwietlające jabłoni (podobnie jak w lipcu). W sierpniu przycina się żywopłoty z roślin iglastych. Sierpień jest ostatnim miesiącem cięcia iglaków. Cięcie malin, porzeczek i agrestu, skracanie pędów bocznych jeżyn.
WRZESIEŃ - w dalszym ciągu można przyciąć maliny i jeżyny. Pod koniec lata można ciąć też drzewa ozdobne takie jak brzozy, klony kasztanowce i wiązy. Jest to też odpowiednia pora na przycięcie orzechów włoskich.

PAŹDZIERNIK - lekkie przycięcie pędów róż (patrz cięcie róż), można jeszcze ewentualnie porzeczki, maliny agrest i jeżyny. I na tym kończy się kalendarz cięć drzew i krzewów.
LISTOPAD - Można wykonać jeszcze ostatnie cięcia pielęgnacyjne. Pod koniec listopada należy przyciąć piękne i popularne pnącza - powojniki (za wyjątkiem tych, które kwitną na przełomie kwietnia i maja).

GRUDZIEŃ - W czasie odwilży można wykonać cięcia pielęgnacyjne drzew oraz podciąć dzikie odrosty drzew owocowych: jabłoni, grusz i śliw.